Sinds de opkomst van het internet is de manier waarop we informatie consumeren en verspreiden fundamenteel veranderd. Waar we vroeger afhankelijk waren van kranten, televisieprogramma’s en tijdschriften, bepalen tegenwoordig algoritmes welke content op ons scherm verschijnt. Deze verschuiving heeft niet alleen invloed op nieuwsconsumptie, maar ook op hoe we entertainment en financiële informatie tot ons nemen.
Neem de iGaming branche, die sinds een aantal jaar in Nederland explosief gegroeid is in populariteit. Waar je vroeger naar een casino toe moest, kun je tegenwoordig vanuit je woonkamer spelen. Dit zorgt er ook voor dat de (lands)grenzen vervagen en je net zo eenvoudig bij een buitenlands casino speelt, als bij een Nederlands casino. Bovendien bieden buitenlandse casino platformen vaak meer vrijheid en in veel gevallen ook betere bonussen. Om deze reden zoeken steeds meer gebruikers online naar een buitenlands alternatief voor Nederlandse casino’s, waarbij de toegang eenvoudig is en registratie niet eens altijd verplicht is. Dit geldt niet alleen voor de iGaming branche, maar ook voor e-commerce of streamingplatformen. Deze platformen werken allemaal met vergelijkbare algoritmes die elke dag bepalen wat wij te zien krijgen. Dit resulteert dan ook in de vraag: hoeveel controle hebben we eigenlijk nog over wat we dagelijks te zien krijgen op het internet?
De onzichtbare hand van het algoritme
Sociale media en zoekmachines gebruiken complexe algoritmes om te bepalen welke informatie gebruikers te zien krijgen. Volgens experts van Netwerk Mediawijsheid houden deze systemen nauwkeurig bij waar je naar zoekt, wat je leuk vindt en waar je op klikt. Op basis van deze verzamelde data wordt een uitgebreid profiel opgebouwd dat vervolgens bepaalt welke berichten, advertenties en nieuwsartikelen je voorgeschoteld krijgt.
Filterbubbels en eenzijdige informatie
Een belangrijk risico van gepersonaliseerde content is het ontstaan van filterbubbels. Wanneer algoritmes voornamelijk informatie tonen die aansluit bij bestaande interesses en overtuigingen, krijgen gebruikers steeds minder diverse perspectieven te zien. Dit kan leiden tot een vertekend wereldbeeld waarbij bepaalde meningen worden versterkt en andere volledig buiten beeld blijven.
De impact op nieuwsorganisaties
Ook nieuwsorganisaties ondervinden de gevolgen van platformisering. Onderzoek van de Universiteit van Amsterdam toont aan dat nieuwsmedia steeds afhankelijker worden van sociale media en zoekmachines om lezers te bereiken. Dit heeft directe gevolgen voor de journalistiek: artikelen moeten worden aangepast zodat ze opgepikt worden door algoritmes. Koppen worden getest op sociale media en content wordt geoptimaliseerd voor maximaal bereik in plaats van maximale informatiewaarde.
Deelgedrag en virale content
Naast wat we lezen, beïnvloeden platformen ook wat we delen met anderen. Content die sterke emoties oproept, of dit nu positief of negatief is, wordt vaker gedeeld en krijgt daardoor meer zichtbaarheid binnen het algoritme. Dit mechanisme maakt dat sensationele berichten en clickbait vaak beter presteren dan genuanceerde analyses. Nepnieuws profiteert hier eveneens van: als een bericht veel interactie genereert, wordt het door algoritmes als relevant bestempeld en verder verspreid, ongeacht de waarheidsgehalte ervan.
Grip krijgen op je digitale omgeving
Gelukkig zijn er manieren om meer controle te krijgen over wat je online tegenkomt. Door bewust te variëren in zoekgedrag, kritisch om te gaan met likes en shares, en actief op zoek te gaan naar diverse bronnen kun je je filterbubbel doorbreken. Het helpt ook om te begrijpen hoe platformen werken: als je weet dat een algoritme probeert je aandacht vast te houden, kun je bewuster kiezen waar je die aandacht aan besteedt.
Regelgeving en transparantie
Beleidsmakers in Europa werken inmiddels aan strengere regelgeving voor grote techplatformen. De focus ligt op meer transparantie over hoe algoritmes werken en welke data worden verzameld van gebruikers. Tegelijkertijd blijft het een uitdaging om bij te blijven met de snelle ontwikkelingen in de techsector. Platformen kunnen binnen enkele jaren dominant worden voordat er wetgeving is die de impact ervan reguleert. Voor gebruikers betekent dit dat eigen verantwoordelijkheid voorlopig cruciaal blijft om bewust met online informatie om te gaan in het dagelijks leven.